Λίγα και μουσικά: Μουσική γιορτή: Εβίβα ρεμπέτες, εβίβα παιδιά!

Φέτος, στο σχολείο της οργανικής μου, δημιουργήσαμε μία χορωδία ως εκπαιδευτικό όμιλο, στην οποία συμμετέχουν μαθητές και μαθήτριες από την Γ΄ έως και την Στ΄ τάξη. Το θέμα της φετινής μουσικής γιορτής μας είναι ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια, τα περισσότερα από τα οποία μπορούμε να τα βρούμε στο Μουσικό Ανθολόγιο Α΄-Στ΄ Δημοτικού (σ. 46-57). Φυσικά, και πάλι λόγω έλλειψης χρόνου, ήθελα να αποφύγω τους διαλόγους για να μπορέσω να προετοιμάσω πιο εύκολα τα παιδιά. Έτσι, η γιορτή θα έχει τη μορφή αφήγηση - τραγούδι με συνοδεία αρμόνιου και κρουστών Orff. Επίσης, κάποια τραγούδια θα τα χορέψουν τα παιδιά.

Η διάρκεια της γιορτής είναι μιάμιση ώρα.

Εισαγωγή

Αγαπητοί γονείς, αγαπητά παιδιά, αγαπητοί δάσκαλοι,

Καλησπέρα! Καλώς ήρθατε και φέτος στη μουσική γιορτή μας. Σήμερα θα ταξιδέψουμε στον κόσμο του ρεμπέτικου και του λαϊκού τραγουδιού, δύο ειδών μουσικής που έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα.

Το ρεμπέτικο γεννήθηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στα λιμάνια ελληνικών πόλεων, όπως στον Πειραιά, στον Βόλο, στη Θεσσαλονίκη. Οι άνθρωποι που το τραγουδούσαν ήταν ψαράδες, οικοδόμοι, άνθρωποι της εργατικής τάξης. Μέσα από τα τραγούδια τους αφηγούνταν ιστορίες για τη ζωή τους, την αγάπη, τη χαρά αλλά και τη λύπη.

Το λαϊκό τραγούδι είναι η συνέχεια του ρεμπέτικου. Από τη δεκαετία του 1930 και μετά, πολλοί συνθέτες άρχισαν να δημιουργούν τραγούδια που ένωναν την παράδοση με έναν πιο σύγχρονο ήχο. Το λαϊκό τραγούδι, όπως και το ρεμπέτικο, περνάει μηνύματα για την καθημερινή ζωή, την αγάπη, τη φιλία και τη χαρά.

Σήμερα θα ακούσουμε τραγούδια από σπουδαίους Έλληνες συνθέτες, ξεκινώντας από τον Μάρκο Βαμβακάρη.

Συνθέτες

Ο Μάρκος Βαμβακάρης ήταν από τις σημαντικότερες μορφές του ρεμπέτικου τραγουδιού. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος της περίφημης «Τετράδας του Πειραιά», ενός από τα πρώτα και πιο εμβληματικά μουσικά σχήματα του ρεμπέτικου τραγουδιού, και θεωρείται ο «Πατριάρχης» του ρεμπέτικου, καθώς τα τραγούδια του γνώρισαν μεγάλη απήχηση και συνέβαλαν στη διάδοση του είδους.

Ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης είχε πει κάποτε: «Ο Μάρκος Βαμβακάρης ήταν ο πρώτος που έγραψε λαϊκό τραγούδι με όλη τη σημασία της λέξης. Ο Μάρκος, πιστεύω, είναι ο μόνος από τους λαϊκούς συνθέτες που θα μείνει στους αιώνες… Δεν είναι τυχαίο που εβδομήντα χρόνια τώρα παίζεται κάθε βράδυ στα κέντρα και στα ραδιόφωνα ο Μάρκος Βαμβακάρης και η «Φραγκοσυριανή». Αγαπώ όλους όσους τραγούδησαν Μάνο Χατζιδάκι και Μίκη Θεοδωράκη, αλλά ο Μάρκος Βαμβακάρης είχε στη μουσική του ένα πόνο πανελλαδικό».

Φραγκοσυριανή

Τα ματόκλαδά σου λάμπουν

Ο Μιχάλης Σουγιούλ υπήρξε από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της ελληνικής ελαφράς μουσικής του Μεσοπολέμου και των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων. Με σπουδές μουσικής από νεαρή ηλικία, δραστηριοποιήθηκε ως συνθέτης, μαέστρος και πιανίστας, γράφοντας εκατοντάδες τραγούδια για θέατρο, επιθεώρηση και κινηματογράφο. Ανάμεσα στα πιο γνωστά έργα του συγκαταλέγεται το τραγούδι «Ο μήνας έχει εννιά», που ταυτίστηκε με την αθηναϊκή ελαφρά μουσική παράδοση και αγαπήθηκε ιδιαίτερα από το κοινό.

Ο μήνας έχει εννιά

Ο Απόστολος Χατζηχρήστος, γνωστός και ως «Σμυρνιωτάκι», υπήρξε σημαντικός ρεμπέτης τραγουδιστής, στιχουργός και συνθέτης. Μετά από τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα και δραστηριοποιήθηκε κυρίως στην Αθήνα και τον Πειραιά. Δημιούργησε και ερμήνευσε ο ίδιος πολλά από τα τραγούδια του, ενώ, παράλληλα, τραγούδησε και έργα άλλων συνθετών, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διάδοση του ρεμπέτικου τραγουδιού στο ευρύ κοινό.

Μάρω (χορός)

Καροτσέρη τράβα

Ο Γιάννης Παπαϊωάννου υπήρξε κι αυτός σημαντικός συνθέτης, στιχουργός και ερμηνευτής του λαϊκού ρεμπέτικου τραγουδιού. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στον Πειραιά, όπου ήρθε σε επαφή με το ρεμπέτικο και ανέπτυξε τη μουσική του δράση. Διακρίθηκε για το ιδιαίτερο μελωδικό του ύφος και τη δεξιοτεχνία του στο μπουζούκι, ενώ τα τραγούδια του γνώρισαν μεγάλη απήχηση από τη δεκαετία του 1930 και μετά. Θεωρείται ένας από τους βασικούς εκπροσώπους της πειραιώτικης σχολής του ρεμπέτικου και συνέβαλε καθοριστικά στη μετάβαση προς το μεταγενέστερο λαϊκό τραγούδι.

Φαληριώτισσα

Ο Βασίλης Τσιτσάνης υπήρξε μία από τις κορυφαίες μορφές του ελληνικού ρεμπέτικου και λαϊκού τραγουδιού. Συνθέτης, στιχουργός, τραγουδιστής και δεξιοτέχνης του μπουζουκιού, διαμόρφωσε καθοριστικά την εξέλιξη του λαϊκού ύφους από τη δεκαετία του 1940 και μετά.

Ο Μίκης Θεοδωράκης είπε, την ημέρα που «έφυγε» ο Τσιτσάνης: «Ο Βασίλης Τσιτσάνης είναι ο μεγαλύτερος δημιουργός λαϊκών τραγουδιών στη χώρα μας. Τα τραγούδια του ταυτίστηκαν με την ψυχή, τις μνήμες και τις λαχτάρες του λαού μας. Έγιναν μία από τις κύριες εκφράσεις της σύγχρονης καλλιτεχνικής του μεγαλοφυίας. Χωρίς τον Τσιτσάνη η σημερινή Ελλάδα θα ήταν διαφορετική. Θα ήταν φτωχότερη… Το τραγούδι του Τσιτσάνη είναι η Ελλάδα και όσο θα υπάρχουν Έλληνες ο Τσιτσάνης θα ζει μαζί τους».

Τα καβουράκια

Βάρκα γιαλό

Συννεφιασμένη Κυριακή (χορός)

Χωρίσαμε ένα δειλινό

Πάλιωσε το σακάκι μου

Ο Απόστολος Καλδάρας υπήρξε σημαντικός Έλληνας συνθέτης του λαϊκού τραγουδιού. Εμφανίστηκε δισκογραφικά στα χρόνια της Κατοχής και συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του μεταπολεμικού λαϊκού ύφους.

Ο Γιώργος Νταλάρας είπε για τον Απόστολο Καλδάρα: «Ο Καλδάρας είναι υψηλού επιπέδου συνθέτης… Ο λαός τον λάτρεψε και τον τραγούδησε. Όλος ο σοβαρός κόσμος του τραγουδιού τον θαύμαζε, δηλαδή κι ο Χατζιδάκις κι ο Θεοδωράκης μου ‘χουν μιλήσει για τον Καλδάρα. Για τα τραγούδια του κι όχι μόνο εκείνης της εποχής, που συναγωνίζονταν τα δικά τους, αλλά και για τα προηγούμενα. Όπως το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι» και το «Φέρτε μια κούπα με κρασί» ή το «Σ’ ένα βράχο φαγωμένο». Κι αυτά ήτανε αγαπημένα τραγούδια των κλασσικών συνθετών και του Ξαρχάκου και του Θεοδωράκη».

Πέτρα πέτρα χτίσαμε

Μου σπάσανε τον μπαγλαμά

Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι

Ο Γιώργος Ζαμπέτας ήταν συνθέτης, τραγουδιστής και ξεχωριστός δεξιοτέχνης του μπουζουκιού. Με χαρακτηριστικό προσωπικό ύφος, χιούμορ και έντονη σκηνική παρουσία, άφησε το αποτύπωμά του στο λαϊκό τραγούδι από τη δεκαετία του 1950 και μετά. Έγραψε πλήθος επιτυχιών, ενώ τραγούδια του όπως «Ο μαθητής» και «Οι θαλασσινοί» παραμένουν ιδιαίτερα αγαπητά.

Οι θαλασσινοί

Επίλογος

Το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι δεν είναι απλώς μουσικά είδη· είναι ζωντανά κομμάτια της ιστορίας και της ψυχής του ελληνικού λαού. Μέσα από τα τραγούδια των μεγάλων δημιουργών που γνωρίσαμε, ακούσαμε ιστορίες για τη φτώχεια και την ξενιτιά, τον έρωτα και τον καημό, τη χαρά και την ελπίδα. Η γνωριμία με αυτή τη μουσική κληρονομιά δεν είναι μόνο φόρος τιμής στο παρελθόν, αλλά και γέφυρα που συνδέει το χθες με το σήμερα και το αύριο.

Θα κλείσουμε αυτήν την εκδήλωση με ένα τραγούδι που σίγουρα όλοι μας εδώ μέσα έχουμε χορέψει και τραγουδήσει.

Ο μαθητής (χορός)